1 2 3 4 5

Mazurskie Wsie

Wioski Starowierskie

7 czerwca 1830 r. rozpoczął się nowy rozdział historii Mazur - w tym dniu przybył do Puszczy Piskiej Onufry Jakowlew, a w ślad za nim inni gospodarze, którzy z rodzinami osiedlili się nieopodal jeziora Bełdany i wsi Wejsuny. Założona przez nich wioska na cześć pierwszego osadnika została nazwana Onufryjewo. Za pierwszymi osadnikami, w latach 1830-1832 przybyli następni, którzy osiedlili się nieopodal rzeki Krutyni i wsi Ukta, tworząc - za zgodą władz pruskich, zwartą „rosyjską kolonię” na Mazurach. Po Onufryjewie zostały założone wsie: Wojnowo, Gałkowo, Iwanowo, Kadzidłowo, Mościska (Nikołajewo), Ładne Pole (Śwignajno), Piaski, Piotrowo-Osiniak i Zameczek. W ten sposób na Mazurach pojawiła się nowa społeczność o odmiennym wyglądzie, religii i zwyczajach.

czytaj dalej »

Zaginione wioski Puszczy Piskiej

Początki osadnictwa na tym terenie związane były ze zbieractwem runa leśnego, bartnictwem i łowiectwem. Puszcza należała do panujących, którzy chętnie tu polowali, i dla nich powstawały zameczki myśliwskie (Przerośl nad J. Nidzkim). W puszczy, w związku z pozyskiwaniem drewna i jego przeróbką powstawały też smolarnie, dziegciarnie, potażarnie i węglarnie, a wokół nich niewielkie osady leśne (np. Sowiróg). Nad wodami i w pobliżu złóż surowców mineralnych budowano huty szkła (Ukta, Szklarnia), kuźnice, hamernie i huty żelaza wytapianego z rud darniowych (Jeże, Ruda, Karwica, Jaśkowo, Wiartel, Wądołek, Kołowin).

czytaj dalej »

Kocioł

Kocioł to obecnie niewielka wieś położona ok. 8,5 km na wschód od Pisza, lokowana w 1445 roku. W XVI w. osada należała do szlacheckiej rodziny Blumsteinów, ale przed 1642 r. znalazła się w posiadaniu rodu Rostecków. Ok. 400 m na północ od wsi, na leśnym wzniesieniu położony jest stary cmentarz wiejski.

czytaj dalej »

Łupki

Miejscowość nad brzegiem jez. Roś oddalona od Pisza o 3 km. W średniowieczu był to majątek dostarczający żywności załodze zamku krzyżackiego w Piszu. Prawdopodobnie odbywały się tu również egzekucje przestępców schwytanych na zbójnictwie. W połowie XVIII w. wzniesiono dwór, wielokrotnie potem przebudowywany. Oprócz pozostałości dworu do dziś przetrwały zabudowania folwarczne z przełomu XIX/XX w. oraz fragmenty dawnego parku. Współcześnie Łupki to ładna podmiejska osada o znacznym potencjale krajobrazowym. Mieści się tu pracownia miejscowego rzeźbiarza Bronakowskiego oraz Ośrodek Szkolno – Wychowawczy dla dzieci upośledzonych.



Hejdyk

Wieś położona 2 km na wschód od Ciesiny i 6 km na południe od Karwicy. Założona w 1758r. jako osada szkatułowa. Do dziś zachował się tu XVIII wieczny podział działek oraz typowa zabudowa drewniana tworząca tzw. ulicówkę. To właśnie architektura stanowi o niepowtarzalnym klimacie Hejdyka. Dwuspadowe dachy, zdobione szczyty oraz przepiękne drewniane ganki, misternie zdobione.



Zdory

Wieś turystyczna nad jeziorem Seksty blisko Szerokiego Ostrowia z pięknym punktem widokowym na jezioro Śniardwy i plażami, tu można również rozpocząć spływ kajakowy kanałem Jeglińskim (5,5km).



Pilchy

Urocza wieś turystyczna położona na Półwyspie Pilchowskim, który głęboko wcina się w jezioro Roś. Pilchy zostały założone w XV w. Przez braci Pilchów. Wieś w latach 70-tych, XX w. z osady rybackiej zmieniła się w wieś turystyczną. We wsi jest siedziba UW Wydziału Hydohiologi, który mieści się w dawnej szkole. We wsi znajduje się do dziś działające gospodarstwo rybackie.



Snopki

Podczas II wojny światowej we wsi znajdował się tzw. Wychowawczy Obóz Pracy dla robotników przymusowych, zatrudnionych w niemieckiej gospodarce. Każde przewinienie wobec prawa III Rzeszy mogło skończyć się zesłaniem do tego obozu na co najmniej kilka tygodni. Wielu skazanych zmarło od morderczej pracy i z głodu. Były przypadki rozstrzeliwań. Obóz składał się z drewnianych baraków ogrodzonych drutem kolczastym. Liczba uwięzionych wahała się między 80/100 a 500 osobami. Obecnie resztki fundamentów porasta młody las sosnowo - świerkowy. W pobliżu znajduje się mogiła 15 więźniów, którzy zginęli tragicznie w 1944r. Odległość od Pisza - 2 km.



Kozioł

Maleńka wieś położona na Kurpiach 24 km od Pisza, w kierunku Łomży. Wieś znajduje się nad rzeką Pisą i jest jednym z etapów spływu kajakowego rzeką Pisą. W pobliżu wsi poniemieckie bunkry oraz miejsce prawdopodobnej śmierci Św. Brunona - Patrona Łomży.



Nowe Guty

Nowe Guty do niedawna były typowa mazurską wsią – dziś charakter miejscowości zmienia się dynamicznie i ukierunkowany jest na turystykę. Położenie geograficzne oraz okolice Mazurskiego Parku Krajobrazowego wpływają korzystnie na jej rozwój. Wieś Nowe Guty uznawana jest za najładniej położonych osad na Mazurach, gdyż usytuowana jest na wysokim brzegu jeziora Śniardwy na przestrzeni ok. 2 km. Niegdyś typowa wieś rolnicza przekształciła się dzięki swojemu położeniu w miejscowość turystyczną. We wsi znajdują się liczne gospodarstwa turystyczne i pensjonaty, pięknie zagospodarowane plaże z łagodnym zejściem do wody. Nowe Guty maja znakomite warunki do uprawiania windsurfingu i kitesurfingu. Na miejscu znajduje się szkoła dla amatorów uprawiania tych sportów.



Klusy

Wieś położona na zachodnim skraju Pojezierza Ełckiego, w otoczeniu trzech jezior: Lipińskiego, Druglin i Krakszty, 14 km od Orzysza w kierunku Ełku. Nazwa miejscowości pochodzi od zgromadzenia zakonnego Clausula Mariana, którego klasztor miał się tu wznosić w 1354 roku na pagórku między jeziorami. We wsi można zobaczyć chałupy mazurskie, drewniane z XIX w. Znajduje się tu kościół p.w. Matki Bożej Wspomożenia Wiernych. Obok niego umiejscowiony jest kamień z odciskiem diabelskiej łapy (o jego powstaniu opowiada legenda).



Okartowo (niem.Eckersberg)

Po 1340 roku, miedzy jeziorami Tyrkło i Śniardwy, krzyżacy pobudowali zamek, a w 1360 roku powstał majątek. W miejscu osady pszczelarzy i rybaków, w 1511 r. na prawie chełmińskim, na 8 włókach (1 włóka = 16,8 ha) powstała wieś. Kościół i parafia istniały już przed 1492 r., a szkoła powstała na przełomie XV – XVI w. W 1939 r. wieś zamieszkiwało 234 osoby. Obecny kościół z XVII Iw. Ma drewniane, beczkowane sklepienie z bogata, dobrze zachowana polichromią oraz charakterystyczne dla kościołów ewangelickich, empory.

W ogrodzie probostwa znajdują się ruiny zamku. Do lat 90 tych czynny był we wsi tartak. Obecnie wieś letniskowa, liczy ok. 340 mieszkańców. Jest tu Centrum Ratownictwa Wodnego na rejon Wielkich Jezior Mazurskich, wybudowane w 1978 roku.



Długi Kąt

Niewielka wieś z zachowanymi nielicznymi nie licznymi budynkami, znana przede wszystkim ze względu na tajemniczy krąg kamienny zbudowany w pobliskim lesie. Przed wojną miejscowa ludność nazywała to miejsce Heidengericht (Pogański Sąd), co oznacza obiekt kultu z czasów galindzkich.

Po raz pierwszy zabytek został opisany w 1925r. Wprawdzie do tego czasu wiele się tu zmieniło, ale nadal warto obejrzeć płaski, kamienny stół leżący niegdyś u stóp wielkiego drzewa (zachowały się resztki pnia), niniejszy kamień z wgłębieniem w kształcie misy czy leżący nieopodal –z wyżłobionym, lejkowatym rowkiem. Wokół znajdują się porozrzucane kamienie, które kiedyś zapewne tworzyły okrąg o średnicy ok. 20m. Długi Kąt znajduje się 9 km od Białej Piskiej.



Cierzpięty

W samych Cierzpiętach czeka nas spotkanie z historią, która niestety prowadzi do smutnych refleksji nad przemijaniem. Jest tu zupełnie zaniedbany i zaśmiecony cmentarz wojenny z pierwszej wojny światowej. Pamiętać należy, że właśnie na linii Wielkich Jezior Mazurskich w latach 1914 – 1915 toczyły się długotrwałe walki. Polegli w tych walkach pochowani zostali miedzy innymi na wspomnianym cmentarzu. Miłośnicy obiektów militarnych z okresu II wojny światowej z zaciekawianiem obejrzą potężny bunkier położony na wzgórzu na południe od wsi Cierzpięty w Gminie Orzysz. Mimo, że wysadzony w powietrze, robi spore wrażenie, zachował się też okop okalający bunkier.



Ruda

Wieś powstała w ramach kolonizacji Wielkiej Puszczy. Wcześniej był to obszar Galindii. Wieś ziemiańska, dobra służebne w posiadaniu drobnego rycerstwa (tak zwani wolni, ziemianie w języku staropolskim). W XV i XVI w. wieś wymieniana w dokumentach pod nazwami: Kisiny, Kischein, Kischen, Eyssenwerk, Eyssenwerck, Eissenplesser, Ruda. Nazwa osady powstała od działającej tu huty żelaza (Ruda w języku polskim, Eyssenwerck w języku niemieckim).

czytaj dalej »

Giętkie

Wcześniej był to obszar Galindii. Giętkie powstało jako wieś ziemiańska, dobra służebne w posiadaniu drobnego rycerstwa (tak zwani wolni, ziemianie w języku staropolskim), z obowiązkiem służby rycerskiej (zbrojnej). W wieku XV i XVI wieś w dokumentach zapisywana była jako Gentken, Gantziken. Nazwa wsi wywodzi się od nazwiska pierwszego właściciela - Jerzego Giętkiego.

czytaj dalej »

Wojnowo

Godnym zobaczenia jest klasztor staroobrzędowców z XIX w. położony. Oprócz klasztoru, w miejscowości warto zwiedzić molennę dom modlitwy oraz cerkiew prawosławną. Na płd. - wsch. od Wojnowa, w lesie rozciąga się jedno z największych głazowisk na Mazurach. Na obszarze 9 ha znajduje się około 13,5 tys. głazów. W oddalonym o kilka kilometrów Kadzidłowie czeka na nas spotkanie z mieszkańcami Parku Dzikich Zwierząt. Możemy również zwiedzić znajdujący się w tej samej miejscowości Park Kulturowy p. Worobców, skansen-muzeum, gdzie zgromadzono drewniane obiekty architektury wiejskiej z początku XIX w.



Wierzba

Urocza wieś położona na półwyspie, na styku trzech jezior Bełdany, Śniardwy i Mikołajskie. Z półwyspu jest wspaniały punkt widokowy na Mikołajki. Miejscowość o skupionej zabudowie, należała do 1979 r. do sołectwa Onufryjewo. Dziś odgrywa znaczącą rolę turystyczną, znajduje się tu Dom Pracy Twórczej P.A.N. Z tej miejscowości można podziwiać jeziora, urokliwe wysepki oraz piękną panoramę Mikołajek. Przez wieś wiedzie ścieżka rowerowa ,,Pętla Bełdany”. Istnieje przeprawa promowa w kierunku Mikołajek (droga lądowa do Mikołajek liczy 40 km, natomiast wodna tylko 6 km).



Ukta

Założona w 1754r. jako osada robotnicza przy hucie szkła – Krutyńska Szklarnia, nad rzeką Krutynią. W 1806r. osada nabyła prawa wsi, którą już w 1818r. liczyła 299 mieszkańców i 30 gospodarstw. Krutyńską Szklarnię przemianowali na Uktę w latach trzydziestych XIX w. Starowierców. W 1855 roku parafia Ukta liczyła 3000 osób, w tym 60 Niemców. Obecnie centrum administracyjne gminy z murowanymi, neogotyckim kościołem z 1864r. wolno stojącą drewnianą dzwonnicą. Wewnątrz organy z okresu budowy kościoła oraz barokowy ołtarz z interesującym obrazem "Opłakiwanie Chrystusa". Dzięki wybudowanej w 1898r. linii kolejowej nastąpiło gospodarcze i turystyczne ożywienie gminy. Poniżej wsi, nad rzeką Krutynią, resztki zniszczonego przed końcem wojny mostu kolejowego. Przy moście drogowym, nad rzeką, są przystani kajaków, gdzie można zakończyć spływ lub rozpocząć i płynąć w dół rzeki do jeziora Bełdany.



Gałkowo

Gałkowo jest jedną z najlepiej zachowanych osad, położonych wśród olbrzymiego kompleksu leśnego Puszczy Piskiej. Osiedle powstało, podobnie jak sąsiednie Wojnowo (niem. Eckertsdorf) w 1832 roku, po tym, jak pruski król Fryderyk Wilhelm III swoim rozkazem gabinetowym (Kabinetts-Ordre) z 5 grudnia 1825 zezwolił staroobrzędowcom na osiedlenie się w swoim państwie. Do dziś zachowany jest też wzorowo zadbany cmentarz staroobrzędowców na porośniętym lasem wzgórku, widocznym za białym domem, należącym do Alexandra Potockiego.